Istraživački novinar Gordan Malić na društvenim je mrežama analizirao burne reakcije koje su uslijedile nakon što je na Danima srpske kulture u Zagrebu otvorena izložba legata Dejana Medakovića, potpisnika Memoranduma SANU-a. Izložbu je nazvao „velikosrpskom” te ustvrdio da je događaj razotkrio dva važna procesa u hrvatskom društvu.
- Povratak političke težine srpske manjine Malić smatra da je uz dugogodišnji „medijski inženjering” predstavnika Srpskog narodnog vijeća (SNV) i njihovih istomišljenika stvorena nova nerazmjerna društvena moć srpske zajednice. Ta je zajednica, piše on, „unatoč maloj brojnosti vratila dio utjecaja koje je imala u socijalizmu”, oslanjajući se na teme antifašizma, manjinskih i rodnih prava. Kao ključnog aktera navodi Milorada Pupovca, koji je, prema njegovu tumačenju, „mogao odabrati umjerenu konzervativnost, ali se odlučio za isključivost”. Time je, tvrdi, potaknuo kontra-reakciju na desnici i postao „najnepopularniji političar u Hrvatskoj”.
Malić upozorava da se negativna percepcija Pupovca prelijeva i na cijelu srpsku zajednicu te da SNV-ova izdanja u takvom ozračju „grade narativ o ugroženosti i novom mučeništvu Srba u Hrvatskoj”.
- Ideološka transformacija HDZ-a Drugi trend koji vidi jest pretvaranje HDZ-a „iz pokreta u stranku” nalik nekadašnjem njemačkom CDU-u pod Angelom Merkel. Po njemu, današnji HDZ je „uspješan, inkluzivan, liberalan, ali kratke vizije” te ima „problem s vlastitom desničarskom prtljagom”, dok mu ljevica i liberali i dalje ne vjeruju.
Malić povezuje i nedavni prosvjed u Zagrebu s „kontinuiranom financijskom potporom HDZ-a ljevičarskoj mreži koja gravitira SNV-u”. Ustvrdio je da je stranka još od vremena Ive Sanadera prepustila identitetsku politiku civilnim udrugama i manjinama – što, po njegovu sudu, „nije samo posao udruga, nego države”.
Šira slika • Malićev osvrt dolazi nakon što je izložba Medakovićevih radova izazvala negodovanje dijela javnosti zbog autorove uloge u izradi Memoranduma SANU-a, dokumenta koji se često tumači kao ideološka podloga za velikosrpsku politiku osamdesetih. • Reakcije na događaj dodatno su pojačale napetosti između desnih i lijevih aktera te potaknule rasprave o položaju manjina, slobodi kulturnog izražavanja i ulozi države u financiranju civilnog sektora.
Malić zaključuje da je sadašnja kombinacija „subverzivne medijske politike” SNV-a i „liberalno-konzervativnog” HDZ-a stvorila začarani krug – jedan potiče rast desnice, dok drugi gubi dio identitetskog uporišta, što dugoročno može preoblikovati političku scenu u Hrvatskoj.
